Duiding · Belgische regelgeving
De looptijd van een raamovereenkomst uitgelegd
Wanneer de maximale looptijd van vier jaar begint te lopen, wat een latere startdatum in het bestek betekent en welke referentiedatum de prijsherziening gebruikt.
Dit is geldend recht, maar met een open vraag. De wet legt de maximale duur van een raamovereenkomst vast, maar zegt niet wanneer die duur begint te lopen. Deze duiding legt uit hoe die bepaling het best gelezen wordt, wat de praktijk doet en welk risico daaruit volgt.
In het kort
- Maximaal vier jaar. Een raamovereenkomst, en de bestellingen die erop steunen, duren in principe hoogstens vier jaar. In de speciale sectoren is dat acht jaar. Langer kan alleen uitzonderlijk en met een goede motivering.
- De wet zegt niet wanneer die vier jaar beginnen. Ook de voorbereidende teksten, de rechtspraak en de rechtsleer geven daar geen antwoord op.
- Bij gewone opdrachten bestaat wél een aparte startdatum. Voor leveringen, diensten en werken voorzien de uitvoeringsregels dat de uitvoering later kan beginnen dan de sluiting. Voor raamovereenkomsten bestaat zo’n regel niet.
- De beste lezing: vier jaar vanaf de sluiting. Dat past bij het doel van de regel: een opdracht mag niet onredelijk lang van de markt blijven. Voor verlengingen van gewone opdrachten rekent de wet de vier jaar ook uitdrukkelijk vanaf de sluiting.
- De praktijk is vaak anders. Veel overheden laten een raamovereenkomst pas later “starten” dan de sluiting. Dan kan de totale duur, gerekend vanaf de sluiting, boven de vier jaar uitkomen.
- Het risico is klein, maar bestaat. Bestellingen na vier jaar vanaf de sluiting zouden in theorie onwettig kunnen zijn. In de praktijk komen zulke geschillen nauwelijks voor.
- Voor de prijsherziening legt de wet geen referentiedatum op. Meestal is dat de datum van de offerte. Een latere datum kan de opdrachtnemer prijsevolutie doen missen.
01 Wat is een raamovereenkomst?
Een raamovereenkomst is een overeenkomst tussen een of meer overheden en een of meer ondernemingen, die de voorwaarden vastlegt voor opdrachten die later tijdens een bepaalde periode worden geplaatst. Vooral de prijzen en, waar nodig, de hoeveelheden liggen vast. De eigenlijke bestellingen volgen pas daarna.
Raamovereenkomsten zijn populair voor terugkerende aankopen, zoals kantoormateriaal, onderhoud, schoonmaak of IT-diensten. De overheid hoeft niet voor elke bestelling een nieuwe procedure te voeren. De onderneming krijgt een kader waarin ze gedurende een aantal jaren kan leveren.
Een raamovereenkomst verplicht de overheid in principe niet om effectief te bestellen, tenzij de opdrachtdocumenten iets anders bepalen. Hoeveel ze waard is, hangt dus af van de bestellingen die tijdens de looptijd geplaatst worden. Daarom is het belangrijk te weten hoe lang die looptijd precies is, en wanneer ze begint.
02 De maximale looptijd: vier jaar
De wet beperkt de duur van een raamovereenkomst art. 43, § 2, tweede lid wet:
| Sector | Maximale duur |
|---|---|
| Klassieke sectoren (de meeste overheden) | 4 jaar |
| Speciale sectoren (water, energie, vervoer, post) | 8 jaar |
| Uitzondering | Langer, maar alleen in uitzonderlijke en behoorlijk gemotiveerde gevallen |
Die grens geldt niet alleen voor de raamovereenkomst zelf, maar ook voor de opdrachten die erop gebaseerd zijn. Het doel is eenvoudig: een opdracht mag niet voor een onredelijk lange periode aan de mededinging onttrokken worden. Na een aantal jaren moeten andere ondernemingen opnieuw een kans krijgen.
Verlengingen tellen mee
De maximale duur is de totale duur, inclusief alle verlengingen. Een raamovereenkomst van twee jaar die tweemaal met een jaar verlengd kan worden, duurt maximaal vier jaar en blijft dus binnen de grens.
03 Wanneer beginnen die vier jaar?
Hier zit de open vraag. De wet bepaalt hoe lang een raamovereenkomst mag duren, maar niet vanaf wanneer die duur gerekend wordt. Is dat de dag waarop de raamovereenkomst gesloten wordt? Of de dag waarop de eerste bestellingen mogen worden geplaatst?
Ook de achterliggende teksten geven geen antwoord. De Europese richtlijn en de Belgische voorbereidende werken zwijgen erover, en in de rechtspraak en de rechtsleer is evenmin duiding te vinden.
Toch is er een redelijk duidelijke lezing. Omdat de wet voor raamovereenkomsten geen afzonderlijke startdatum kent (zie het volgende hoofdstuk), en omdat de regel wil voorkomen dat een opdracht te lang van de markt blijft, lijkt de bepaling gelezen te moeten worden als “vier jaar vanaf de sluiting van de raamovereenkomst”.
Een aanwijzing in de wet zelf
Voor verlengingen van gewone opdrachten is de wet wél uitdrukkelijk. Een opdracht kan van bij de sluiting een of meer verlengingen omvatten, en “de volledige looptijd, met inbegrip van de verlengingen, moet over het algemeen beperkt blijven tot vier jaar na het sluiten van de opdracht” art. 57 wet. Die bepaling gaat niet over raamovereenkomsten, waarvoor artikel 43 een eigen regel bevat. Ze laat wel zien dat de wetgever een termijn van vier jaar rekent vanaf de sluiting, en dat steunt de lezing hierboven.
Wat is de sluiting?
Een overheidsopdracht, en dus ook een raamovereenkomst, is gesloten op het moment dat de overheid de gekozen onderneming laat weten dat haar offerte goedgekeurd is. Dat is de datum van de kennisgeving van de sluiting, niet de datum waarop de eerste bestelling binnenkomt.
04 Het verschil met gewone opdrachten
Bij gewone, individuele opdrachten maken de uitvoeringsregels wél een onderscheid tussen de sluiting en het begin van de uitvoering. De uitvoering mag daar dus later starten:
| Soort opdracht | Wanneer begint de termijn? |
|---|---|
| Leveringen | De leveringstermijn begint de dag na de sluiting van de opdracht, of op de dag van de bestelling art. 116 KB Uitvoering. |
| Diensten | Dezelfde regeling: de dag na de sluiting, of de dag van de bestelling art. 147 KB Uitvoering. |
| Werken | De werken beginnen op de datum van het aanvangsbevel. Het KB legt termijnen vast waarbinnen de overheid dat bevel moet geven art. 76 KB Uitvoering. |
Voor raamovereenkomsten bestaat geen vergelijkbare regel. Er is dus geen wettelijke basis om voor een raamovereenkomst een aparte “startdatum” te bepalen die later ligt dan de sluiting. Dat is precies waarom de vier jaar het best vanaf de sluiting gerekend worden.
05 De praktijk: een latere startdatum
In de praktijk werken veel overheden anders. Het bestek vermeldt vaak een aanvangsdatum of startdatum voor de raamovereenkomst die enkele weken of maanden na de sluiting ligt, bijvoorbeeld omdat een vorige raamovereenkomst nog loopt, omdat de overheid tijd nodig heeft om de bestellingen te organiseren, of omdat ze de start wil laten samenvallen met een nieuw boekjaar.
Dat heeft twee gevolgen:
- Voor de opdrachtnemer gaat er tijd verloren. Als de vier jaar vanaf de sluiting lopen, maar er pas maanden later besteld wordt, benut de raamovereenkomst niet haar volle potentieel. Als opdrachtnemer kunt u daar weinig aan doen.
- De totale duur kan te lang worden. Rekent de overheid de vier jaar vanaf de latere startdatum, dan loopt de raamovereenkomst, gerekend vanaf de sluiting, in feite langer dan vier jaar.
Of zich echt een probleem stelt, hangt af van twee dingen: wat de opdrachtdocumenten precies over de looptijd zeggen, en hoe groot de tijd is tussen de sluiting en de startdatum.
06 Twee voorbeelden
Voorbeeld 1: looptijd van drie jaar, startdatum binnen het jaar
Het bestek voorziet een maximale looptijd van drie jaar, verlengingen inbegrepen, en een startdatum die later ligt dan de sluiting. De startdatum lijkt dan als vertrekpunt gebruikt te kunnen worden. Zolang de periode tussen de sluiting en de startdatum minder dan een jaar bedraagt, blijft de totale duur, gerekend vanaf de sluiting, binnen de vier jaar van de wet.
Voorbeeld 2: looptijd van vier jaar, latere startdatum
Het bestek voorziet een maximale looptijd van vier jaar, verlengingen inbegrepen, en een startdatum die later ligt dan de sluiting. Gerekend vanaf de sluiting duurt de raamovereenkomst dan in feite langer dan vier jaar. In dat geval moet de overheid motiveren waarom die langere duur nodig is.
Ontbreekt die motivering, dan zou men kunnen argumenteren dat alle bestellingen die geplaatst worden na vier jaar vanaf de sluiting onwettig zijn.
| Looptijd in het bestek | Einde volgens het bestek | Vier jaar na de sluiting | Binnen de grens? |
|---|---|---|---|
| 3 jaar vanaf de startdatum | 31 augustus 2029 | 28 februari 2030 | Ja |
| 4 jaar vanaf de startdatum | 31 augustus 2030 | 28 februari 2030 | Nee, zes maanden te lang, tenzij gemotiveerd |
07 Welk risico bestaat er?
Wat gebeurt er als een raamovereenkomst, gerekend vanaf de sluiting, langer dan vier jaar loopt zonder motivering?
- In theorie kan een derde, bijvoorbeeld een concurrent, de onverbindendverklaring of de nietigverklaring vragen van de bestellingen die na de vierjarige termijn geplaatst zijn.
- In het slechtste geval volgt daaruit een terugbetalingsverplichting voor die bestellingen.
- In de praktijk is die kans zeer klein en eerder theoretisch. De bepaling is vaag geformuleerd, en in de rechtspraak doen zulke geschillen zich nauwelijks voor.
Het risico wordt groter naarmate de tijd tussen de sluiting en de startdatum langer is, en naarmate de totale duur verder boven de vier jaar uitkomt. Een overschrijding van enkele weken is iets anders dan een overschrijding van een jaar.
Het bestek blijft het vertrekpunt
De opdrachtdocumenten bepalen in principe de looptijd van de raamovereenkomst. Lees daarom altijd nauwkeurig wat er staat over de duur, de verlengingen en de startdatum. Pas dan weet u of er echt een probleem is.
08 Wat betekent dit voor u als opdrachtnemer?
Als opdrachtnemer heeft u er belang bij dat de looptijd van de raamovereenkomst zo ruim mogelijk wordt uitgelegd: hoe langer de periode waarin besteld kan worden, hoe meer omzet de raamovereenkomst kan opleveren.
- Rekent de overheid vanaf de startdatum? Dan lijkt het weinig zinvol om daar niet in mee te gaan. Het is wel goed te weten welke, eerder theoretische, risico’s er bestaan voor de bestellingen aan het einde van de looptijd.
- Rekent de overheid vanaf de sluiting? Dan is de analyse hierboven niet nodig. Voorziet het eigen bestek van de overheid wel een latere startdatum, dan kunt u argumenteren dat de overheid zo afwijkt van haar eigen bestek.
- Ligt de startdatum ver na de sluiting? Houd er rekening mee dat de effectieve bestelperiode korter kan uitvallen dan de looptijd op papier. Neem dat mee in uw inschatting van de omzet en in uw prijs.
09 Prijsherziening: welke referentiedatum?
Een inschrijver moet bij zijn offerte een vaste prijs geven. Over een looptijd van enkele jaren kunnen lonen, grondstoffen en energie echter sterk in prijs veranderen. Daarvoor dient de prijsherziening, vaak indexering genoemd.
De wet bepaalt dat een prijsherziening moet tegemoetkomen aan de prijsevolutie van de hoofdcomponenten van de kostprijs art. 10 wet. De uitvoeringsregels vullen aan dat de herziening moet steunen op objectieve en controleerbare parameters die de werkelijke kostprijsstructuur weerspiegelen art. 38/7 KB Uitvoering.
Welke referentiedatum?
Een prijsherzieningsformule vergelijkt de waarde van parameters (zoals een loonindex of een prijsindex) op het moment van de herziening met hun waarde op een referentiedatum. Hoe later die referentiedatum, hoe minder prijsevolutie de opdrachtnemer vergoed krijgt.
De wetgeving bevat geen vaste formule en legt dus ook geen referentiedatum op. De opdrachtdocumenten bepalen de formule vrij. In de praktijk is de referentiedatum meestal het moment van de indiening van de offertes.
| Referentiedatum | Beoordeling |
|---|---|
| Datum van de indiening van de offertes | Het gebruikelijke vertrekpunt. De prijs is dan vastgelegd, dus vanaf dan telt de prijsevolutie. |
| Datum van de sluiting | Nog enigszins verdedigbaar, omdat de inschrijver zijn prijs in principe toch moet aanhouden tot de sluiting. |
| Startdatum van de bestellingen | Moeilijker te verdedigen. De opdrachtnemer mist dan de prijsevolutie tussen de offerte en de start, en die periode kan maanden duren. Men kan argumenteren dat zo’n formule onvoldoende tegemoetkomt aan de prijsevolutie, zoals de wet vraagt. |
Waar u op let in het bestek
- Is er een prijsherziening voorzien? Voor leveringen is dat niet verplicht. Bij werken en bepaalde diensten met veel personeelskosten is het in veel gevallen wel verplicht; lees daarover meer in onze duiding over drempelbedragen.
- Welke formule, parameters en waarden worden gebruikt, en welke referentiedatum? Ligt die referentiedatum na de indiening van uw offerte, dan draagt u zelf het risico van prijsstijgingen in de tussentijd. Houd daar rekening mee in uw prijs.
10 Wat staat er te veranderen?
Het Europese voorstel voor een Public Procurement Act van 9 september 2026 wil de maximale looptijd van raamovereenkomsten herschikken: drie jaar bij één onderneming en vijf jaar bij meerdere ondernemingen. Een bestelling zou bovendien niet langer mogen lopen dan het einde van de raamovereenkomst plus de helft van haar duur. Dat voorstel is nog geen wet. Of het ook duidelijk maakt wanneer de looptijd begint, is nog niet zeker. Lees er meer over in onze duiding van de Public Procurement Act.
Tot er een nieuwe regel komt, blijft de vraag naar het startpunt open. Wij werken deze duiding bij als de wetgever, de rechtspraak of de Europese regels daar meer duidelijkheid over geven.
11 Veelgestelde vragen
Mag een raamovereenkomst langer duren dan vier jaar?
Ja, maar alleen in uitzonderlijke gevallen en met een behoorlijke motivering door de overheid. In de speciale sectoren is het maximum acht jaar.
Tellen de verlengingen mee in de vier jaar?
Ja. Het maximum geldt voor de totale duur, inclusief alle verlengingen.
Wat als het bestek een latere startdatum vermeldt?
Dan lijkt de startdatum als vertrekpunt gebruikt te kunnen worden, zolang de totale duur gerekend vanaf de sluiting binnen de vier jaar blijft. Komt de totale duur erboven, dan moet de overheid dat motiveren.
Zijn mijn bestellingen ongeldig als de raamovereenkomst te lang loopt?
In theorie kunnen bestellingen na vier jaar vanaf de sluiting aangevochten worden. In de praktijk is dat risico zeer klein en komen zulke geschillen nauwelijks voor. Hoe groter de overschrijding, hoe groter het risico.
Kan ik de overheid verplichten om eerder te starten?
In de regel niet. De overheid bepaalt de looptijd en de startdatum in de opdrachtdocumenten, en een raamovereenkomst verplicht haar in principe niet om te bestellen. Wel kunt u vragen stellen tijdens de procedure, als de startdatum onduidelijk is of ver na de sluiting ligt.
Moet de prijsherziening vanaf mijn offerte lopen?
De wet legt geen referentiedatum op, maar de herziening moet de prijsevolutie volgen. Daarom is de datum van de offerte het gebruikelijke vertrekpunt. Een latere datum, zoals de startdatum van de bestellingen, is moeilijker te verdedigen.
Bronnen en verantwoording
Officiële bronnen
- Wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten, artikel 10 (prijsherziening), artikel 43, § 2, tweede lid (duur van een raamovereenkomst) en artikel 57 (verlengingsclausules), geconsolideerde versie op Justel.
- Koninklijk besluit van 14 januari 2013 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels van de overheidsopdrachten, artikel 38/7 (prijsherziening), artikel 76 (aanvang van de werken), artikel 116 (leveringstermijn) en artikel 147 (uitvoeringstermijn van diensten).
Verantwoording
- Deze duiding steunt op een juridische analyse door een advocaat van de vraag wanneer de looptijd van een raamovereenkomst begint en welke referentiedatum de prijsherziening gebruikt. Volgens die analyse geven de Europese en Belgische voorbereidende teksten, de rechtspraak en de rechtsleer geen uitsluitsel over het startpunt van de looptijd.
- De verwijzing naar artikel 57 van de wet (verlengingsclausules) is een aanvulling door TenderTrust Consultancy, nagekeken in de geconsolideerde tekst op Justel (bijgewerkt tot 16 februari 2026).
- Europese Commissie, voorstel voor een verordening inzake overheidsopdrachten en concessies (Public Procurement Act), COM(2026) 590, 9 september 2026, artikel 103; zie onze duiding van de Public Procurement Act.
Over deze duiding. Deze tekst is geschreven door TenderTrust Consultancy op basis van de Belgische wetgeving zoals ze geldt op 28 oktober 2026 en een juridische analyse door een advocaat. Artikelverwijzingen tussen haakjes slaan op de wet van 17 juni 2016 en het KB Uitvoering van 14 januari 2013. Waar de wet geen antwoord geeft, geeft deze duiding de meest verdedigbare lezing; een rechter kan daar anders over oordelen. Versie 1.0, bijgewerkt op 28 oktober 2026.
Geen juridisch advies. Deze duiding geeft algemene informatie. Ze is geen juridisch advies voor een concrete situatie. Voor een concreet dossier of een lopende aanbesteding gelden de toepasselijke regels en de opdrachtdocumenten.
TenderTrust Consultancy · https://www.tendertrust.be/kennisbank/looptijd-raamovereenkomst/ · Versie 1.0 (28 oktober 2026)
Terug naar de kennisbank